استراتژی های ترجمه زیرنویس از انگلیسی به فارسی

ترجمه همواره بخش مهمی از ارتباطات در ایران بوده است. درنتیجه، مطالعه و تحقیق در زمینه ترجمه طی بیست سال اخیر توسعه یافته و ترجمه فیلم به عنوان زیرشاخه ای جدید از ترجمه ظاهر شده است. همچنین ترجمه فایل های صوتی تصویری نیز توانسته جای خود را در این حوزه باز کند. شایع ترین نوع ترجمه فایل های صوتی تصویری، ترجمه زیرنویس و دوبله است. ترجمه زیر نویس تصویری و دوبلاژ شفاهی است.در دوبلاژ نیاز به مهارت شنیداری در ترجمه است. به گفته ی محققین ترجمه ی زیرنویس توانسته در این حوزه رشد چشمگیری داشته باشد. ترجمه ی زیر نویس مزایای بسیاری دارد؛ سریعترین روش پیاده سازی محتواست و اقتصادی ترین راه ممکن است.

تا چندی پیش توجه محققین بیشتر به ترجمه متون نوشتاری بود. اما در تحقیقی که در سال 2001 انجام شد، محققین دریافتند که از توجه به موضوع و اهمیت ترجمه ی زیرنویس غفلت کرده اند. با این حال، باید قدردان تکنولوژی بود که تجهیزات مدرنی را در زمینه ترجمه زیرنویس و محتوا در اختیار متخصصین ترجمه قرار داده است. از زمان پیدایش DVD زیرنویس فیلم و برنامه های تلویزیونی رواج بیشتری پیدا کرد. خوبی DVD این است که هم قابلیت نمایش زیرنویس یک زبانه را دارد و هم زیر نویس چندزبانه.

در ایران دوبلاژ تاریخچه ای دیرینه دارد؛ اما نسل جوان امروز بیشتر به فیلم های زیرنویس دار متمایل شده اند و دانشگاه ها نیز ترجمه زیرنویس را در برنامه درسی دانشجویان رشته مترجمی گنجانده اند. هر ساله، ترجمه زیرنویس کانون توجه کنفرانس های علمی در این زمینه بوده است.

مهم ترین مساله ای که در ترجمه زیرنویس در ایران با آن مواجه هستیم، عدم وجود سازمان مسئول و آگاه در زمینه زیرنویسی است. بعلاوه، زیرنویس گذاری بسیاری از DVDها با نرم افزار و بدون دخالت انسان صورت می گیرد. به همین دلیل در این مقاله به بررسی صنعت فیلم و زیرنویس گذاری فیلم و نحوه ی بهبود آن می پردازیم. علاوه بر جنبه آموزشی، در این مقاله استراتژی های پرکاربرد و مفید برای مترجمین حوزه ی زیرنویس فیلم نیز مطرح می شوند. زیرنویس گذاری یکی از حوزه هایی است که در ایران به سرعت در حال رشد است و بسیاری از فیلم ها با زیرنویس فارسی یا انگلیسی وارد بازار می شوند و همین مساله نشان دهنده اهمیت موضوع است. 

طبق تحقیقات باکر (1998)، ترجمه قدمتی به اندازه ی تمدن بشری دارد. بخش اعظم آنچه که در رسانه ها تولید و پخش می شود به زبان انگلیسی است. از دیدگاه فنی، ترجمه فیلم را تبدیل زبان هم می گویند. به عبارت دیگر، تبدیل زبان صوتی تصویری بیانگر فرآیندی است که برنامه تلویزیونی یا فیلم را برای مخاطبان زبان مقصد قابل درک می سازد. تبدیل زبان صوتی تصویری (ترجمه فیلم) به طرق مختلفی صورت می گیرد. متداول ترین شیوه ی ترجمه ی فیلم زیرنویس گذاری و دوبله است. در زیرنویس گذاری به همراه فیلم با زبان اصلی، ترجمه ی آن پایین تصویر قرار می گیرد. در دوبله، به جای صدای اصلی فیلم به زبان مبدا، صدای دیگری به زبان مقصد گذاشته می شود. به دلیل بالاتر بودن هزینه ی دوبلاژ فیلم، زیرنویس فیلم به روشی متعارف و محبوب در ترجمه فیلم تبدیل شده است. در واقع کار زیرنویس این است که استفاده از فایل های صوتی تصویری به زبان اصلی را برای کاربر راحت کند. 

برای زیرنویس تعاریف مختلفی آمده است. زیرنویس گذاری را بیان محتوای فیلم به زبان های مختلف هم می گویند. به گفته ی گاتلیب کار زیرنویس فیلم از سال 1929 آغاز شده است. بی شک در انواع ترجمه ها محدویت هایی وجود دارد و ترجمه فیلم هم از این امر مستثنی نیست. آنچه که ترجمه زیرنویس فیلم را از سایر انواع ترجمه متمایز می کند این است که در ترجمه زیرنویس فیلم هم محدودیت های فنی وجود دارد و هم محتوایی. زیرنویس گذار هم قیدوبند کمی دارد و هم کیفی. محدودیت های محتوایی محدودیت هایی است که تحت تاثیر محتوای تصویری فیلم بر زیرنویس تحمیل می شود. اما منظور از محدودیت کمی فضای زیرنویس است (حداکثر 2 خط و 35 کاراکتر). مساله اصلی درتهیه زیرنویس فیلم این است که سرعت گفتار با سرعت خواندن زیرنویس یکی نیست. از این رو در تهیه زیرنویس ناگزیر باید متن را کوتاه تر کرد.

اما تماشای فیلم زیرنویس شده مزایایی هم دارد. اولاً، تماشای فیلم و برنامه به زبان اصلی و بازیرنویس باعث تقویت مهارت شنیداری زبان انگلیسی می شود. دوماً، زیرنویس قدرت خواندن بیننده را تقویت می کند. اما این مزایا زمانی کاربرد دارد که زیرنویس فیلم از کیفیت لازم برخوردار باشد.

 استراتژی هایی که گاتلیب برای ترجمه زیرنویس فیلم مطرح می کند عبارتند از: 

  1. بسط؛ زمانی استفاده می شود که متن اصلی به دلیل اختلاف فرهنگی بین دو زبان نیازمند توضیح است.
  2. ترجمه آزاد؛ زمانی به کار می رود که جمله بندی زبان اصلی را نمی توان عینا با همان ساختار به زبان مقصد ترجمه کرد.
  3. تبدیل؛ به استراتژی ترجمه دقیق و کامل متن مبدا به متن مقصد گفته می شود.
  4. بدل سازی؛ در این استراتژی فرم جمله، اسامی افراد و مکان ها عیناً ترجمه می شود.
  5. ترنس کرایب (رونویسی)؛ زمانی استفاده می شود که لغات نامانوسی، حتی برای زبان مبدا، در متن اصلی به کار می رود.
  6. جابجایی؛ در مواردی به کار می رود که زبان مبدا جابجایی های ساختاری خاصی را در شعر، کارتون، یا فیلم به کار گرفته و انتقال آن صنعت خاص از انتقال محتوا در ترجمه مهم تر است.
  7. فشرده سازی؛ استراتژی معمولی است به معنای کوتاه کردن جملات به نحوی که کمترین خدشه را به ترجمه وارد آورد.
  8. کوتاه سازی؛ نوع دیگری از فشرده سازی است که شاید به دلیل سرعت گفتار زبان اصلی برخی از جزئیات مهم حذف شود.
  9. حذف؛ به حذف کلی بخشی از متن اشاره دارد.
  10. واگذاری؛ به استراتژی گفته می شود که در آن وقتی معنا و مفهومی از زبان اصلی استنباط نمی شود به ناچار ترجمه آن بخش انجام نمی شود. 

 تحقیقات نشان می دهند زیرنویس گذاران از روش های مختلفی برای ترجمه انگلیسی به فارسی اصطلاحات فیلم استفاده می کنند. تبدیل رایج ترین استراتژی است که در ترجمه زیرنویس استفاده می شود. در تبدیل مفهوم کلی یک اصطلاح به زبان مبدا ترجمه می شود. محققین بدین نتیجه رسدند که مترجمین زیرنویس انگلیسی به فارسی سعی می کنند که اصلاحات را تادممکن به صورت عامیانه و  صحیح ترجمه کنند.

استراتژی های مطرح شده توسط گاتلیب که در ترجمه زیرنویس انگلیسی به فارسی فیلم های انگلیسی به کار می رود برای ژانرهای مختلف متفاوت است. گاهی بیشتر از یک استراتژی برای تبدیل اصطلاحات زیرنویس به کار می رود. ژانرفیلم نقش اساسی در نوع استراتژی های کاربردی در ترجمه دارد. فعالیت های رو به رشد ترجمه ی فیلم نشان می دهد مترجمین زیرنویس فیلم باید از مهارت های لازم در این زمینه برخوردار باشند. 

موضوعات مرتبط:

پیاده سازی محتوا